Mỗi ngày, TP HCM phải xử lý lượng rác sinh hoạt khổng lồ gần 14.000 tấn. Con số này phản ánh sức ép lớn lên hạ tầng và môi trường của một thành phố hiện đại với dân số hơn 9 triệu người. Trong đó, vấn đề đáng lo ngại nhất là hàng ngày vẫn còn khoảng 8.300 tấn rác được chôn trực tiếp tại các bãi rác, một hình thức xử lý lỗi thời và gây ô nhiễm đất đai, nước ngầm.
Nhận thức được thách thức này, các nhà quản lý thành phố đã đặt ra một mục tiêu tham vọng: giảm lượng rác chôn lấp xuống dưới 1.400 tấn mỗi ngày. Để đạt được điều này, không phải chỉ cần các giải pháp bình thường, mà phải thực hiện một cuộc cách mạng toàn diện trong cách thức xử lý chất thải từ khâu thu gom, phân loại cho đến xử lý cuối cùng.
Tại sao chôn lấp vẫn là phương pháp chủ yếu?
Chôn lấp trực tiếp là hình thức xử lý rác tồn tại lâu đời nhất, nhưng cũng là một trong những cách gây hại nhất cho môi trường. Dù vậy, nhiều thành phố lớn vẫn phải dùng phương pháp này bởi chi phí ban đầu thấp và quy trình tương đối đơn giản. Tuy nhiên, trong dài hạn, chi phí môi trường và sức khỏe cộng đồng mà nó gây ra vô cùng lớn.
Ở TP HCM, lý do để hàng ngày 8.300 tấn rác vẫn bị chôn lấp là do thiếu các cơ sở xử lý thế hệ mới với công suất đủ lớn. Những nhà máy xử lý rác hiện có, dù hoạt động ở mức công suất tối đa, cũng chỉ đủ tiêu thụ một phần lượng rác được sinh ra hàng ngày. Kết quả là phần còn lại phải tìm đường ra ở các bãi chôn lấp, tạo áp lực lớn lên những địa điểm này.
Chiến lược chuyển đổi toàn diện
Để đạt mục tiêu giảm rác chôn lấp, TP HCM không thể chỉ dựa vào một hoặc hai giải pháp đơn lẻ. Thay vào đó, thành phố cần thực hiện những thay đổi ở nhiều khâu. Trước tiên là tăng cường phân loại rác ngay tại nguồn, sao cho các loại rác có thể tái chế, phân hủy sinh học, hoặc sử dụng làm nhiên liệu được tách riêng.
Thứ hai, TP HCM cần phát triển các nhà máy xử lý hiệu suất cao hơn. Những công nghệ như incinerator (lò đốt rác) có khôi phục năng lượng, xử lý rác bằng công nghệ sinh học, hay các nhà máy chế biến rác thành năng lượng điện, là những lựa chọn có tiềm năng. Các cơ sở này, nếu được xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế, có thể vừa giảm khối lượng rác chôn lấp, vừa tạo ra giá trị kinh tế.
Thứ ba, cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng. Giáo dục người dân về tầm quan trọng của phân loại rác, giảm thiểu sinh rác, và tái sử dụng các sản phẩm là những yếu tố không thể thiếu. Khi mỗi hộ gia đình đã tự giác hạn chế lượng rác sinh ra, áp lực lên hệ thống xử lý sẽ giảm đáng kể.
Những thách thức phía trước
Dù mục tiêu là rõ ràng, nhưng con đường tới đó không hề dễ dàng. Xây dựng các nhà máy xử lý rác hiện đại đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ, và việc lựa chọn địa điểm thường gặp phải sự phản đối từ cộng đồng địa phương do lo ngại ô nhiễm. Ngoài ra, các công nghệ tiên tiến này cũng đòi hỏi kỹ thuật nhân lực có trình độ cao để vận hành và bảo trì.
Một thách thức khác là quản lý chi phí. Các phương pháp xử lý rác hiệu quả hơn thường có chi phí vận hành cao hơn so với chôn lấp. Chính phủ và thành phố cần có chính sách hỗ trợ tài chính dài hạn để đảm bảo tính khả thi của các dự án này.
Bài học từ các thành phố khác
Các thành phố phát triển trên thế giới như Đan Mạch, Thụy Điển, hay Nhật Bản đã chứng minh rằng chỉ cần có chính sách đúng đắn, đầu tư hợp lý, và sự vào cuộc của toàn xã hội, tỷ lệ rác chôn lấp có thể được giảm xuống rất thấp. Một số nước thậm chí đã hướng tới mục tiêu zero waste (không rác thải) vào những năm tới.
Bài học từ các thành phố này là: không có điều gì không thể nếu xã hội thống nhất quyết tâm. TP HCM có điều kiện tốt hơn rất nhiều so với các thành phố kém phát triển khác, với nguồn lực, kỹ thuật, và khả năng tài chính có thể thực hiện những thay đổi lớn.
Mục tiêu giảm rác chôn lấp từ 8.300 tấn xuống dưới 1.400 tấn mỗi ngày của TP HCM không chỉ là một chỉ tiêu con số, mà đại diện cho cam kết của thành phố trong việc bảo vệ môi trường cho thế hệ hiện tại và tương lai. Hành động bắt đầu từ hôm nay, từ những quyết định chiến lược và sự tham gia của từng cá nhân trong cộng đồng.